Hisse düştü diye tazminat alınır mı?
Hisse fiyatlarının düşmesi borsanın doğasında vardır ve tek başına bir hukuka aykırılık oluşturmaz. Hisse senedi yatırımcısı, şirketin performansı, piyasa koşulları ve genel ekonomik gelişmeler nedeniyle oluşan fiyat hareketlerinin riskini taşır. Bu nedenle bir hissenin değer kaybetmesi, yatırımcıya otomatik olarak tazminat hakkı vermez.
Hak arama yolları, ancak düşüşün arkasında hukuka aykırı bir fiil olduğu iddia edildiğinde gündeme gelir: örneğin fiyatı manipüle etmeye yönelik işlemler, yalan ya da yanıltıcı bilgi yayılması, kamuyu aydınlatma yükümlülüğünün ihlali. Bu iddiaların varlığını ancak soruşturma ve yargılama ortaya koyar. Bu makale genel bilgi verir; belirli bir şirket ya da hisse hakkında değerlendirme içermez.
Hangi fiiller SPKn m.107 kapsamına girer?
6362 sayılı Kanun m.107'nin birinci fıkrasına göre sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. İkinci fıkra ise fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ve bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanları kapsar.
Bu madde suçun unsurlarını arar: amaç, fiil ve (ikinci fıkrada) menfaat sağlama. Fiyatın düşmüş olması suçun varlığını göstermez. Soruşturma, Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115). Suçlama kimse hakkında yargı kararı olmadan kesin olarak kurulamaz.
Haksız fiil tazminatı: TBK m.49 ve m.72
Ceza yargılamasından bağımsız olarak, zarar gören yatırımcı haksız fiil hükümlerine dayanarak tazminat davası açabilir. 6098 sayılı TBK m.49'a göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Yatırımcının dava açabilmesi için fiil, kusur, zarar ve bunlar arasındaki nedensellik bağını ispat etmesi gerekir; bunlar tek tek kanıtlanmak zorundadır.
TBK m.72'ye göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır. Zararı öğrenme tarihi olay örgüsüne göre değişir ve tartışma konusu olabilir; süre konusunda sitedeki zamanaşımı makalesine bakın. Davanın muhatabı, iddiaya göre fiili işleyen kişi veya kuruluş olur; görevli mahkeme dava konusuna göre belirlenir.
SPK ve Borsa İstanbul'a başvuru
SPK, piyasa bozucu eylemler konusunda ihbar ve şikâyetleri alır; Kurulun görev ve yetkileri SPKn m.128'de düzenlenmiştir. SPK'nın şikâyet sayfasına göre Kurul, mevzuata uygunluk incelemesi yapar ve zarar tazminine karar vermez. Borsada işlem gören araçlara ilişkin emir, eşleştirme ve takas ile saklama kaynaklı uyuşmazlıklar için Borsa İstanbul'a uyuşmazlık başvurusu yapılabilir.
Bu başvurular delillerin toplanmasına ve Kurulun harekete geçmesine yardımcı olabilir, ancak sonuçları garanti edilemez. SPK'ya başvuru, dava sürelerini durdurmaz. İzinsiz sermaye piyasası faaliyetleri ise ayrı bir konudur: SPKn m.99 uyarınca Kurul izinsiz faaliyetlerin durdurulması için tedbir alabilir ve sonuçların iptali ile hak sahiplerine iadesi için dava açabilir. Bu madde, izinli şirketlerin hisse işlemlerinden çok izinsiz faaliyetlerle ilgilidir.
Zarar nasıl hesaplanır, hangi sınırlar vardır?
Hisse zararında en zor konu zarar hesabıdır. Alış fiyatı ile satış fiyatı ya da güncel fiyat arasındaki fark, zararın tamamının iddia edilen fiilden kaynaklandığını göstermez. Piyasa koşulları, sektör hareketleri ve şirket performansı fiyatı etkiler. Hâkim, bilirkişi aracılığıyla düşüşün hangi bölümünün iddia edilen hukuka aykırı fiille ilgili olduğunu araştırabilir. Fiyatın normal seyrinde olması gereken seviye ile gerçekleşen seviye arasındaki fark gibi hesap yöntemleri tartışmalıdır ve her dosyada aynı sonuca ulaşılmaz.
Yatırımcının kendi kararı da değerlendirmeye girer: yeterli bilgiye sahip olup olmadığı, kararını neye dayandırdığı ve zararı azaltma yükümlülüğüne uyup uymadığı önem taşır. Bu nedenle "sattığım fiyat ile en yüksek fiyat arasındaki fark" gibi basit hesaplamalar mahkemede otomatik kabul görmez. Sonuç dosyaya göre değişir.
Başvurmadan önce hazırlanacak belgeler ve süreler
Başvurudan önce şu belgeleri hazırlayın: hesap özeti ve alım-satım bildirimleri, emir kayıtları, KAP bildirimleri ve ilgili haber ve duyuruların tarihli çıktıları, fiyat ve hacim grafikleri, aracı kurumla yazışmalar. Olayları tarih sırasına koyun ve iddia ettiğiniz hukuka aykırı fiili somut olgularla açıklayın. Belirsiz ve soyut şikâyetler savcılıkta takipsizlikle sonuçlanabilir (CMK m.158/6).
Süreler her yol için ayrıdır: haksız fiilde TBK m.72 süreleri, ceza itirazında CMK m.173 uyarınca iki hafta, SPK başvurusunda ise dava süreleri durmaz. İddia ettiğiniz fiili işleyen kişi ya da şirket hakkında kamuya açık, kanıtsız ve kişiyi hedef alan paylaşımlar yapmaktan kaçının; bu tür paylaşımlar sizi ayrıca sorumluluk riskine sokabilir.
Sık sorulan sorular
Hisse düşünce şirkete dava açabilir miyim?
Fiyat düşüşü tek başına dava hakkı doğurmaz. Hukuka aykırı bir fiil, kusur, zarar ve nedensellik bağı ispat edilebiliyorsa haksız fiil davası açılabilir. Sonuç dosyaya göre değişir.
SPKn m.107 suçunu kim şikâyet edebilir?
Soruşturma Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115). Yatırımcı SPK'ya ve savcılığa ihbarda bulunabilir; soruşturma açılıp açılmayacağına yetkili makamlar karar verir.
SPK'ya şikâyet edersem zararım karşılanır mı?
Hayır. SPK mevzuata uygunluk incelemesi yapar, tazmin kararı vermez.
Zararımı nasıl ispat ederim?
Alım-satım belgeleri, fiyat verileri ve olay örgüsünü gösteren deliller toplanır; mahkeme genellikle bilirkişi aracılığıyla zarar hesabı yapar. Fiyat farkı tek başına yeterli sayılmaz.
Süre ne kadar?
Haksız fiilde zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, fiilden itibaren on yıl esastır (TBK m.72); ceza zamanaşımı daha uzunsa o uygulanabilir. Dosyaya göre değerlendirilir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.