Avukatlık ücreti ve vekâlet ücreti aynı şey midir?
Günlük dilde ikisi karıştırılır, hukukta ayrıdır. Avukatlık ücreti, müvekkil ile avukat arasındaki sözleşmeden doğan bedeldir. Avukatlık Kanunu m.164 bunu avukatın hukuki yardımının karşılığı olan meblağ veya değer olarak tanımlar. Vekâlet ücreti ise davanın sonunda mahkemenin kaybeden tarafa yüklediği ve tarifeye göre belirlenen yargılama giderlerinden biridir. Kanuna göre dava sonunda karşı tarafa yüklenen vekâlet ücreti avukata aittir ve müvekkilin borcu nedeniyle takas edilemez, haczedilemez.
Bu fark fon yatırımcısı için önemlidir. Davayı kazanırsanız mahkeme karşı tarafı vekâlet ücretine mahkûm edebilir; ancak bu tutar çoğu zaman sözleşmeyle kararlaştırılan avukatlık ücretinin tamamını karşılamaz. Davanın sonucundan bağımsız olarak, sözleşmede neyi kime ödeyeceğiniz açıkça yazılmalıdır. Sonuç ve tutar her dosyaya göre değişir.
Ücret sözleşmesi nasıl yapılır, yazılı olmak zorunda mı?
Avukatlık Kanunu m.163'e göre avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Sözleşmenin belli bir hukuki yardımı ve meblağı ya da değeri kapsaması gerekir. Yazılı olmayan anlaşmalar genel hükümlere göre ispatlanır; yani yazılı olmak kanunda şart değildir, ama ispat bakımından yazılı sözleşme çok daha güvenlidir. Yasaya aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler geçerlidir.
Ücret tavanını aşan sözleşmeler kanunda belirtilen tavan miktarında geçerlidir. Sözleşmenin bir hükmünün geçersizliği, yokluk halleri hariç, sözleşmenin tümünü geçersiz kılmaz. Fon zararı gibi birden çok işi kapsayan dosyalarda sözleşmenin hangi işleri kapsadığını yazmak gerekir: ceza şikâyeti, tazminat davası, idari başvuru, tüketici hakem heyeti, icra takibi ya da istinaf gibi aşamaların her biri ayrı bir hukuki yardım olabilir. Kapsam dışında kalan işler için ayrı ücret konuşulması gerekebilir.
Yüzde 25 sınırı nedir, nasıl çalışır?
AvK m.164 ikinci fıkra şöyle der: yüzde yirmibeşi aşmamak üzere, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesi avukatlık ücreti olarak kararlaştırılabilir. Yani sonuca bağlı yüzde esaslı ücret sözleşmesi yapılabilir, ancak oran yüzde 25'i geçemez. Aynı maddede bu tür sözleşmelerin dava konusu para dışındaki mal ve haklardan bir kısmının aynen avukata ait olacağı hükmünü taşıyamayacağı da belirtilir.
Bu sınır, tazminat olarak elde edilen tutara göre hesaplanan ücret için bir tavandır; ücretin mutlaka bu orandan alınacağı anlamına gelmez. Ayrıca yüzde esaslı sözleşmede hangi tutarın esas alınacağı (tahsil edilen mi, hükmedilen mi, vekâlet ücreti dahil mi) sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Bu ayrıntılar yazılmazsa sonradan uyuşmazlık çıkar. Hiçbir avukat sonucu garanti edemez; "kazanırsanız ödersiniz" türü anlatımlar sonucu garanti anlamına gelmez.
Tarifenin altında ücret kararlaştırılabilir mi?
Aynı maddeye göre avukatlık asgari ücret tarifesi altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz. Ücretsiz dava alınması halinde durum baro yönetim kuruluna bildirilir. Asgari ücret tarifesi her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanıp Resmî Gazete'de yayımlanır ve yıldan yıla değişir; bu nedenle tutar için güncel tarifeye bakılmalıdır. Bu makalede tutar verilmemiştir.
Ücretin kararlaştırılmadığı ya da sözleşmenin belirsiz veya tartışmalı olduğu hallerde, değeri para ile ölçülebilen işlerde ücret itirazlarını inceleme yetkili merci, tarifenin altında olmamak koşuluyla, davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre ilamın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir miktarı avukatlık ücreti olarak belirleyebilir (AvK m.164). Bu nedenle yazılı ve açık bir sözleşme yapmak, bu belirsizliğe düşmemek için önemlidir.
Toplu başvuruda ücret nasıl paylaşılır?
Çok sayıda yatırımcının aynı portföy yönetim şirketi ya da fonla ilgili benzer zarar yaşadığı durumlarda, bir avukatın birden fazla müvekkili temsil etmesi ya da ortak dava açılması gündeme gelebilir. Bu durumda her müvekkil için ayrı bir sözleşme yapılması, ücretin kişi bazında belli olması ve yargılama giderlerinin nasıl paylaşılacağının yazılması gerekir. Toplu dava ve birleştirme konusu için sitedeki fon mağdurları toplu dava makalesine bakabilirsiniz.
Toplu başvuruda en sık karşılaşılan sorunlar, kimin hangi giderden sorumlu olduğunun belli olmaması ve bir müvekkilin davadan çekilmesi halinde ücretin ne olacağıdır. Bu iki soru sözleşmede cevaplanmalıdır. Ayrıca vekâlet ücreti ve harçlar mahkeme sonunda taraflara yüklenebileceği için, davanın kaybedilmesi halinde karşı tarafa ödenebilecek vekâlet ücreti riskinin yatırımcıya anlatılması gerekir.
Sözleşmede nelere dikkat edilir?
Sözleşme imzalamadan önce şu soruların yazılı cevabı olmalıdır. Hangi işler kapsamdadır ve hangileri değildir? Ücret sabit mi, yüzde esaslı mı, yoksa karma mı? Yüzde esaslıysa oran hangi tutar üzerinden hesaplanır ve yüzde 25 tavanına uygun mu? Yargılama giderleri, harçlar, bilirkişi ücreti ve tebligat masrafları kime aittir? Davanın kaybedilmesi halinde karşı taraf lehine vekâlet ücreti çıkabileceği anlatılmış mı? Sözleşme ne zaman ve nasıl sona erer? Vekâlet sözleşmesinde her iki taraf da sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilir; ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.512).
Sözleşme dışında bir bedel istenirse yazılı makbuz alın ve baroya danışın. Ücret konusunda uyuşmazlık çıkarsa avukatlık ücretine ilişkin düzenlemeler ve baro başvurusu gibi yollar vardır; ayrıntıları başvurduğunuz baronun sitesinden kontrol edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Avukata davayı kazanırsam ödemek üzere anlaşabilir miyim?
Kanun yüzde esaslı ve sonuca bağlı ücret sözleşmesine izin verir; ancak oran yüzde 25'i aşamaz ve ücretin tarifenin altında olmaması gerekir (AvK m.164). Sonuç dosyaya göre değişir, kazanma garantisi yoktur.
Mahkemenin hükmettiği vekâlet ücreti avukata mı ait olur?
AvK m.164'e göre dava sonunda kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenecek vekâlet ücreti avukata aittir. Bu, sözleşmeyle kararlaştırılan ücretten ayrı bir kavramdır.
Sözleşme yazılı olmazsa geçersiz mi olur?
Yazılı olmayan anlaşmalar da genel hükümlere göre ispatlanabilir (AvK m.163), ancak ispat güçlüğü yaşamamak için yazılı sözleşme yapılması önerilir.
Tarife altında ücret anlaşması geçerli mi?
Kanuna göre asgari ücret tarifesi altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz. Güncel tarife için Resmî Gazete'de yayımlanan yıllık tarifeye bakılmalıdır.
Ücret konusunda anlaşamazsak ne olur?
Ücret kararlaştırılmamışsa ya da sözleşme belirsizse AvK m.164'teki kurala göre ücret itirazlarını inceleme yetkili merci tarafından belirlenir. Ayrıca baro yönetim kuruluna başvurulabilir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.