Unutulma Hakkının Türk Hukukundaki Dayanakları
Unutulma hakkı, hukuka uygun biçimde yayımlanmış olsa bile güncelliğini yitirmiş verilerin kolayca erişilebilir olmaktan çıkarılmasını isteme hakkıdır. Türk hukukunda müstakil bir maddeyle değil, birden çok dayanakla korunur. Birinci dayanak 6698 sayılı Kanundur. Kanunun 7. maddesi, hukuka uygun işlenmiş olmasına rağmen işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel verilerin resen veya ilgili kişinin talebi üzerine silineceğini, yok edileceğini ya da anonim hâle getirileceğini düzenler. 11. maddenin (e) bendi ilgili kişiye silme veya yok etme isteme hakkı tanır. İkinci dayanak Anayasa'dır. Anayasa Mahkemesi, N.B.B. başvurusunda (B. No: 2013/5653, 03.03.2016) 1998-1999'da yayımlanmış ve uyuşturucu kullanımına ilişkin adli para cezasını konu alan haberlerin bir gazete arşivinde erişilebilir kalmasını incelemiştir. Mahkeme, topluma mal olmuş biri olmayan başvurucu bakımından güncelliğini yitirmiş bu haberlerin kolay erişilebilirliğinin şeref ve itibar hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir.
Hukuk Genel Kurulu: Adın Rumuzlanmaması Unutulma Hakkını İhlal Eder
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 17.06.2015 tarihli, 2014/56 E. ve 2015/1679 K. sayılı kararı, unutulma hakkının Türk hukukundaki en bilinen uygulamasıdır. Davacı, bir kamu görevlisinin cinsel saldırısının mağduruydu. Ceza yargılamasındaki Yargıtay kararı, hukukçular tarafından hazırlanan çok ciltli bir kanun şerhinde, davacının adı rumuzlanmadan aynen yayımlanmıştı. Yerel mahkeme davacı lehine hüküm kurmuş, Özel Daire bozmuş, yerel mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, bilim ve sanat özgürlüğü ile unutulma hakkı arasında denge kurarken, üstün bir kamu yararı bulunmadıkça mağdurun kimliğinin açık biçimde yer almasının unutulma hakkını ve özel hayatın gizliliğini ihlal ettiği sonucuna varmıştır. Direnme sorumluluk yönünden uygun bulunmuş, dosya yalnızca tazminat miktarı için Özel Daireye gönderilmiştir. Karar, hukuka uygun biçimde elde edilmiş bilginin sonradan erişilebilir tutulmasının başlı başına ihlal doğurabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.
Kurulun İndeksten Çıkarma Talebinde Aradığı Ölçütler
Arama motoru sonuçlarına özgü ölçütleri Kişisel Verileri Koruma Kurulu belirlemiştir. Kurulun 23.06.2020 tarihli ve 2020/481 sayılı ilke kararı, kişilerin ad ve soyadı ile arama motorlarında yapılan aramalarda çıkan sonuçların indeksten çıkarılması taleplerini düzenler. Kurulun saydığı ölçütler arasında ilgili kişinin kamusal yaşamda önemli bir rol oynayıp oynamadığı, sonucun öznesinin çocuk olup olmadığı, bilginin doğruluğu, güncelliği ve çalışma hayatıyla ilgisi, hakaret veya iftira niteliği taşıyıp taşımadığı, özel nitelikli veri olup olmadığı, önyargıya yol açıp açmadığı, kişinin kendisince yayımlanıp yayımlanmadığı ve gazetecilik faaliyeti kapsamında olup olmadığı yer alır. Kurul sayımın sınırlayıcı olmadığını da belirtmiştir. Uygulanışını Kurulun 08.12.2020 tarihli ve 2020/927 sayılı kararı gösterir: bir üniversite çalışanının talebi, haberin çalışma hayatıyla ilgili, güncel ve gazetecilik faaliyeti kapsamında değerlendirilebilir olması nedeniyle reddedilmiştir. Aynı kararda arama motorunun veri sorumlusu sayıldığı teyit edilmiştir.
Önce Arama Motoru, Sonra Kurul veya Mahkeme
Yol sıralıdır. Kurulun belirlediği usule göre ilgili kişi önce veri sorumlusu sıfatını taşıyan arama motoruna başvurur; talep reddedilir veya cevapsız kalırsa Kurula şikâyet edilebilir. Doğrudan yargı yoluna başvurmak da mümkündür. Kurulun kararı idari işlemdir. Kurulca verilen idari para cezalarına karşı, 6698 sayılı Kanunun 18. maddesine 7499 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkra uyarınca idare mahkemelerinde dava açılır. Adli yargı yolu ayrıdır ve kapanmaz. Kanunun 14. maddesinin üçüncü fıkrası, kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkının saklı olduğunu belirtir. Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerine dayanan saldırının tespiti, önlenmesi ve durdurulması davaları ile manevi tazminat davaları asliye hukuk mahkemesinde açılır. 5651 sayılı Kanunun 9. maddesindeki, başvuranın adının karara konu adreslerle ilişkilendirilmemesine karar verilmesi imkânı ise madde iptal edildiğinden yoktur.
Otuz Gün ve Altmış Gün: Başvuru Takvimi
Başvuru takvimi 6698 sayılı Kanundadır. Kanunun 13. maddesinin ikinci fıkrasına göre veri sorumlusu, talepleri niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırır. Cevap yazılı veya elektronik ortamda bildirilir; talep reddedilecekse gerekçe açıklanır. Kurula şikâyet süresi 14. maddededir. Başvurunun reddi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâllerinde ilgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvurudan itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna gidilemeyeceğini belirtir; bu bir usul şartıdır. Kanunun 15. maddesinin dördüncü fıkrasına göre şikâyet tarihinden itibaren altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır; bu zımni ret, idari yargıya başvurmanın önünü açar. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca veri sorumlusu, Kurulun istediği bilgi ve belgeleri on beş gün içinde göndermek zorundadır.
Talebi Güçlendiren Unsurlar
Talebi güçlendiren nokta, ölçütlerin tek tek karşılanmasıdır. Her arama sonucu için tam bağlantı adresi verilmeli; bilginin kaç yıl öncesine ait olduğu, hangi yönüyle güncelliğini yitirdiği ve bugün doğurduğu somut zarar açıklanmalıdır. Ceza yargılaması beraatle bitmişse belgesi eklenir. Talebin haberin kaldırılmasını değil, ad ve soyadla yapılan aramada indeksten çıkarılmasını hedeflediğinin belirtilmesi kabul ihtimalini artırır.
Sık sorulan sorular
Google arama sonuçlarından isim sildirmek için ilk nereye başvurulur?
Kişiler ad ve soyadlarıyla yapılan aramalarda çıkan sonuçların indeksten çıkarılması için öncelikle veri sorumlusu sıfatını taşıyan arama motoruna başvurmalıdır. Doğrudan Kişisel Verileri Koruma Kuruluna gidilemez; önce arama motoruna başvuru yapılması kanuni usul şartıdır.
Arama motorunun unutulma hakkı başvurusuna cevap verme süresi kaç gündür?
6698 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca veri sorumlusu arama motoru, talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır. Cevap yazılı olarak veya elektronik ortamda bildirilir, ret hâlinde gerekçe gösterilmesi şarttır.
Arama motoru talebi reddederse Kişisel Verileri Koruma Kuruluna ne zaman başvurulmalıdır?
Başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâllerinde şikâyet süresi başlar. İlgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde arama motoruna yaptığı başvurudan itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu indeksten çıkarma taleplerinde hangi kriterlere bakar?
Kurul 2020/481 sayılı ilke kararında kişinin kamusal yaşamdaki konumu, sonucun öznesinin çocuk olup olmadığı ve bilginin güncelliği gibi ölçütleri dikkate alır. Ayrıca bilginin doğruluğu, çalışma hayatıyla ilgisi, hakaret veya iftira niteliği taşıyıp taşımadığı ve gazetecilik faaliyeti kapsamında bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Unutulma hakkı ihlali nedeniyle manevi tazminat davası hangi mahkemede açılır?
Kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerine dayanan saldırının tespiti, önlenmesi, durdurulması ve manevi tazminat davaları genel görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Arama sonuçlarının kaldırılması için mahkemeden doğrudan karar alınabilir mi?
5651 sayılı Kanunun 9. maddesinde yer alan adın arama sonuçlarıyla ilişkilendirilmemesi imkânı Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bu nedenle yargı yoluna başvuracak kişilerin TMK hükümleri uyarınca asliye hukuk mahkemesinde dava açması gerekir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.