TMK m.174'ün Aradığı Koşullar
Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesinin birinci fıkrası, mevcut veya beklenen bir menfaati boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebileceğini öngörür. İkinci fıkra ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafa manevi tazminat isteme imkânı tanır. Maddi tazminatın koşulları, talep edenin kusursuz veya daha az kusurlu olması, tazminat istenenin kusurlu bulunması, zararın varlığı ve nedensellik bağıdır. Manevi tazminatta ise kişilik hakkına yönelmiş bir saldırının bulunması aranır. Maddi tazminat toptan ya da irat biçiminde ödenebilirken, manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.
Talebin İleri Sürülmesi
Tazminat talepleri boşanmanın eki niteliğindedir. Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir. Talebin dava dilekçesinde açıkça ve miktar gösterilerek belirtilmesi gerekir; yargılama sırasında miktarın artırılması ıslah yoluyla mümkündür. Tazminat miktarı belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları, evliliğin süresi, kusurun ağırlığı ve zedelenen menfaatin niteliği birlikte değerlendirilir. Kusur belirlemesi bu talebin kaderini doğrudan etkilediğinden, boşanma yargılamasında hangi olayın hangi tarafa kusur olarak yüklendiği ayrı bir önem taşır. Boşanma davasında karara bağlanmamış bir tazminat istemi, sonradan bağımsız dava konusu yapılabilir. Talep, karşı tarafın ödeme gücünü aşacak biçimde belirlendiğinde kısmen reddedilebilir; bu durumda reddedilen kısım yönünden yargılama gideri ve vekâlet ücreti sorumluluğu doğar.
Eşit Kusur Hâlinde Tazminat
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 10.09.2014 tarihli, 2014/6005 E., 2014/17005 K. sayılı kararına konu olayda mahkeme erkeği tam kusurlu saymıştı. Daire, erkeğin çevreye borçlanarak evlilik birliğinden kaynaklanan görevlerini yerine getirmediğini, buna karşılık kadının da eşine hakaret ve küfür ettiğini tespit ederek tarafların eşit kusurlu olduğu sonucuna varmış; boşanma davalarında eşit kusur hâlinde tazminata karar verilemeyeceğini belirterek hükmü tazminatlar yönünden bozmuş, kalan bölümlerini onamıştır. Aynı Dairenin 06.05.2013 tarihli, 2012/21492 E., 2013/15622 K. sayılı kararında ise, kesinleşen boşanma ilamında yer alan eşit kusur tespitinin mahkemeyi ve tarafları bağlayacağı; ayrı açılan davada bu tespite itibar edilmeden maddi tazminata hükmedilmesinin doğru olmadığı ifade edilmiştir.
Görevli Mahkeme ve Talebin Nitelendirilmesi
Boşanmadan kaynaklanan tazminat istemleri aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla karar verir. Ancak eşler arasındaki her para talebi aile hukukundan doğmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 10.10.2016 tarihli, 2016/11254 E., 2016/13652 K. sayılı kararında, eş adına bankadan kredi kullanılması sebebiyle istenen tazminatın Borçlar Hukuku'ndan kaynaklandığı, 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesinde sayılan işlerden olmadığı ve genel mahkemelerin görevli bulunduğu belirtilmiştir. Görev kamu düzenine ilişkindir ve hâkim tarafından her aşamada kendiliğinden gözetilir. Antalya'da açılacak davalarda talebin hukuki sebebinin baştan doğru belirlenmesi, görevsizlik kararı nedeniyle oluşacak gecikmeyi önler. Boşanma davası kesinleştikten sonra ayrı açılan tazminat davalarında da görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetki bakımından ise genel kural uygulanır.
Bir Yıllık Zamanaşımı
Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi uyarınca, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu hüküm, boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmeyip sonradan bağımsız dava konusu yapılan tazminat ve nafaka istemleri bakımından uygulanır. Süre, boşanma hükmünün kesinleştiği tarihte işlemeye başlar. Zamanaşımı, Türk Borçlar Kanunu'nun genel kuralı gereği ileri sürülmedikçe hâkim tarafından kendiliğinden göz önüne alınamaz; bu nedenle davalı tarafın süresinde def'ide bulunması gerekir. Boşanma davasıyla birlikte istenen taleplerde bu bir yıllık süre işlemez. Karara karşı istinaf ve temyiz yoluna başvuru süreleri ise iki haftadır.
Kusur ile Talep Arasındaki Bağ
Tazminat istemleri, boşanma yargılamasında kusur değerlendirmesinin en doğrudan yansıdığı başlıktır. Kusurun eşit bulunduğu dosyalarda talep koşulları oluşmayacağından, olayların hangi tarafın davranışına bağlandığı belirleyici olur. Kesinleşen boşanma ilamındaki kusur tespitinin sonraki davaları da bağladığı dikkate alındığında, kusura ilişkin itirazların boşanma yargılaması sırasında ileri sürülmesi önem taşır. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğinde olup somut bir olaya ilişkin değerlendirme yerine geçmez. MOD HUKUK, Antalya'da aile hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.
Sık sorulan sorular
Boşanmada eşit kusurlu eş maddi ve manevi tazminat alabilir mi?
Hayır, TMK m. 174 uyarınca tazminat talep eden tarafın kusursuz veya diğer eşe kıyasla daha az kusurlu olması şarttır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarına göre eşlerin eşit kusurlu sayıldığı durumlarda her iki taraf lehine de maddi veya manevi tazminata karar verilemez.
Manevi tazminat taksitler halinde (irat olarak) ödenebilir mi?
Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi uyarınca maddi tazminatın toptan veya durumun gereklerine göre irat şeklinde ödenmesine hükmedilebilir. Ancak manevi tazminat bakımından irat şeklinde ödeme kanunen yasaklanmıştır; manevi tazminat yalnızca toptan ödenebilir.
Boşanma davası bittikten sonra tazminat davası açılabilir mi?
Evet, boşanma davası sırasında talep edilmeyen maddi ve manevi tazminat istemleri boşanma kesinleştikten sonra bağımsız bir dava ile ileri sürülebilir. Ancak TMK m. 178 uyarınca bu davanın boşanma hükmünün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılması zorunludur.
Boşanmada tazminat davası hangi mahkemede açılır?
Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan maddi ve manevi tazminat davalarında 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesi görevlidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı adliyelerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Boşanma kesinleşmesinden sonraki bir yıllık zamanaşımı hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınır mı?
Hayır, Türk Borçlar Kanunu'nun genel ilkeleri uyarınca zamanaşımı bir def'i niteliğindedir. Davalı tarafça süresinde ve usulüne uygun şekilde ileri sürülmedikçe mahkeme hakimi bir yıllık zamanaşımı süresini kendiliğinden göz önüne alamaz.
Boşanma kararındaki kusur tespiti sonradan açılan tazminat davasını bağlar mı?
Evet, kesinleşen boşanma ilamında yer alan kusur belirlemesi sonraki davalar bakımından kesin delil ve bağlayıcı nitelik taşır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarına göre, boşanma davasında tespit edilen eşit kusur veya kusur oranları dikkate alınmaksızın sonradan açılan davada farklı bir kusur değerlendirmesi yapılamaz.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.