2942 Sayılı Kanun m. 27: Acele Kamulaştırmanın Üç Sebebi

Acele kamulaştırma, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesinde düzenlenen ve olağan kamulaştırma usulünün sırasını tersine çeviren istisnai bir yoldur. Madde üç sebep öngörür: 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu'nun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacı, aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâller ve özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlar. Bu sebeplerden biri varsa, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemiyle mahkeme yedi gün içinde taşınmazın 10. madde esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değerini belirler. İdare bu bedeli mal sahibi adına bankaya yatırarak taşınmaza el koyabilir. İşlemin ölçüsü, Anayasa'nın 35. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesindeki mülkiyet güvencesidir. Bu güvence nedeniyle idareden beklenen, yalnızca kamu yararının varlığını göstermek değil, olağan usulden ayrılmayı gerektiren acelelik hâlini de somut olarak ortaya koymaktır.

Acele El Koyma Kararından Sonra Malikin İzleyeceği İki Yol

Acele el koyma kararı tebliğ edilen malik için iki yol paralel işler ve biri diğerinin yerini tutmaz. Birincisi idari yargı yoludur: acele kamulaştırmaya dayanak Cumhurbaşkanı Kararının iptali istenir. İptal hâlinde el koymanın hukuki dayanağı ortadan kalkar. İkincisi adli yargı yoludur. 27. madde kapsamında yedi gün içinde yapılan tespit bir bedel yargılaması değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 06.07.2011 tarihli, 2011/5-355 E., 2011/468 K. sayılı kararında bu bedelin delil tespiti niteliğinde olduğu ve tarafları da mahkemeyi de bağlamadığı belirtilmiştir. Dolayısıyla bankaya yatırılan tutar, sonradan açılacak 10. madde davasında gerçek bedelin daha yüksek belirlenmesine engel teşkil etmez. Aynı kararda, 27. maddeye göre işlem yapılmasının 7. ve 8. maddelerdeki adres araştırması ile satın alma usulünü bertaraf etmediği, bu eksikliklerin her hâlde sonradan tamamlanması gerektiği vurgulanmıştır. Bu nedenle malikin, uzlaşma davetiyesinin kendisine usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğini denetlemesi önem taşır.

Danıştay'ın Ölçütü: Kamu Yararı Tek Başına Yeterli Değil

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 19.09.2024 tarihli, 2024/1527 E., 2024/1724 K. sayılı kararı, acele kamulaştırma denetiminin iki ayaklı yapıldığını göstermektedir: "kamu yararı" ve "acelelik hâli" ayrı ayrı incelenir. Karara konu olayda bir maden sahasında üretimin devamı amacıyla taşınmazlar 27. madde uyarınca acele kamulaştırılmıştı. Kurul, madenlerin işletilmesinde ve bu amaçla gerekli taşınmazların kamulaştırılmasında kamu yararı bulunduğunu kabul etmiştir. Buna rağmen; maliklerin kamulaştırma talebini kabul etmemesi, olağan sürecin uzun sürmesi, istihdamın ve ülke ekonomisine katkının artırılması gerekçelerinin acelelik hâlini karşılamadığı, acele kamulaştırmaya gidilmemesi hâlinde kamunun uğrayacağı zararların somut olarak ortaya konmadığı sonucuna varmış ve Danıştay Altıncı Dairesi'nin iptal kararını onamıştır. Karar aynı zamanda ölçütü tarif eder: acelelik hâlinden söz edilebilmesi için idarenin taşınmaza bir an önce fiilen müdahale etmek amacıyla olağan usulden ayrılmasının bir zorunluluktan kaynaklandığının, yani gecikmesinde sakınca bulunan bir faaliyette üstün kamu yararı bulunduğunun gösterilmesi gerekir.

Cumhurbaşkanı Kararında Danıştay, Bedelde Asliye Hukuk

Acele kamulaştırmada görev dağılımı üç başlıkta toplanır. Acele kamulaştırmaya dayanak Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemi Danıştay'da görülür. Bu davalar 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesindeki ivedi yargılama usulüne tabidir; Daire kararına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır. Kamu yararı kararı, kamulaştırma kararı ve projeye ilişkin işlemler gibi olağan kamulaştırma sürecinin işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında ilk derece yargı yeri idare mahkemesidir; Antalya'daki taşınmazlar bakımından Antalya İdare Mahkemeleri görevlidir. Yedi günlük tespit ve el koyma dosyası ile sonradan açılacak bedel tespiti davası ise taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Antalya'da sahil bandı ve turizm alanlarındaki taşınmazlar bakımından çoğunlukla Alanya, Manavgat, Serik, Kemer ve Kaş asliye hukuk mahkemeleri yetkilidir.

Resmî Gazete Yayımı Tebliğ Değildir: Otuz Gün ve Altmış Gün

Süre konusundaki en yaygın hata, Resmî Gazete'de yayımlanan acele kamulaştırma kararının tebliğ hükmünde sayıldığının düşünülmesidir. Danıştay Altıncı Dairesi'nin 11.11.2020 tarihli, 2020/5946 E., 2020/10747 K. sayılı kararında; acele kamulaştırma kararının mülkiyet hakkını kısıtlayıcı nitelikte bireysel bir işlem olduğu, Resmî Gazete'de yayımlanmasının ilgililere tebliğ hükmünde olmadığı belirtilmiştir. Karara göre, başvurulacak mercii ve süreyi gösteren usulüne uygun bir tebligat yapılmışsa Kanun'daki otuz günlük özel süre işler. Böyle bir tebligat yapılmamışsa malik, işlemi bütün unsurlarıyla öğrendiği tarihten itibaren altmış günlük genel süre içinde dava açabilir. Somut olayda acele el koyma kararının tebliğ tarihi öğrenme tarihi sayılmış, dava bu tarihten altmış gün sonra açıldığı için süre aşımından reddedilmiştir. Bu nedenle sürenin başlangıcı Resmî Gazete tarihine değil, acele el koyma kararının tebliğ edildiği ana göre hesaplanmalıdır.

Antalya'da Acele Kamulaştırma Dosyalarında Hukuki Destek

Acele kamulaştırmada malikin karşılaştığı asıl güçlük, taşınmazı fiilen kaybetmiş olmasına rağmen mülkiyetin hâlâ kendi üzerinde görünmesidir. Bu aşamada iptal davasının süresi ile tespit dosyasındaki itirazların birlikte planlanması, sonradan açılacak 10. madde davasındaki değerlendirmeyi de doğrudan etkiler. MOD HUKUK, Antalya'da kamulaştırma ve gayrimenkul hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

10 Ekim 2026 Resmî Gazetesindeki acele kamulaştırma kararları

Acele kamulaştırma kararları güncel bir uygulama. 10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazete'nin fihristinde Karar Sayısı 11858'den 11869'a kadar on iki ayrı acele kamulaştırma kararı yayımlandı. Başlıklardan anlaşıldığı kadarıyla bunlar çoğunlukla enerji ve altyapı projelerine ilişkin: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından iletim hattı ve transformatör merkezi sahaları için, Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi tarafından doğal gaz boru hatları için, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından Akdeniz petrol ve doğal gaz arama ve üretim projesi için, Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından bazı taşınmazlar için ve Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Alaçam Devlet Hastanesi yolunun yapımı için. Kararların her birinde hangi ilçe ve hangi taşınmazların kapsandığı, bu yazıda incelenmedi; bunlar kararlara bağlı listelerde veya eklerde yer alır.

Bu karar sayıları, makalede anlatılan ilkenin pratik karşılığını gösteriyor: acele kamulaştırmaya dayanak Cumhurbaşkanı kararı Resmî Gazete'de yayımlanır, fakat yayım tebliğ yerine geçmez. Malik bakımından süreler, usulüne uygun tebligat yapılıp yapılmadığına göre farklı işler. Kararın Resmî Gazete'de yayımlanmış olması, taşınmaz malikinin kendi kaydının kapsama girip girmediğini ayrıca araştırması gerektiği anlamına da gelir. Tapu bilgilerini ve parsel numaralarını karar ekindeki listelerle karşılaştırmak, tebligat beklemeden yapılabilecek ilk iştir.

2942 m. 27'nin işleyişi: el koyma, tapu şerhi ve boşaltma

Acele kamulaştırmanın mekaniği 27. maddenin metninde görülüyor. Yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâllerde ya da özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli taşınmazların kamulaştırılmasında, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, ilgili idarenin istemi üzerine mahkemece yedi gün içinde o taşınmazın değeri tespit edilir. Bu değer 10. madde esaslarına göre ve 15. madde uyarınca seçilen bilirkişilerce tespit edilir ve idare tarafından mal sahibi adına 10. maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak taşınmaza el konulabilir.

7139 sayılı Kanunla eklenen fıkra bir güvence getirdi: mahkemece verilen taşınmaza el koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir ve taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir. El koyma kararından sonra taşınmaz 20. madde uyarınca boşaltılır. Yani el koyma, tapuda malikin hâlâ görünmesine rağmen taşınmaz üzerinde tasarruf edilememesi sonucunu doğurur.

Son fıkra bir istisna içeriyor: Kanunun 3. maddesinin 2. fıkrasında belirtilen hâllerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir. Bu, bedelin taksitle ödenmesinin öngörüldüğü kamulaştırmalarda, bankaya yatırılacak tutarın tam bedel değil ilk taksit olduğunu gösterir. Malik açısından asıl bedel, sonradan 10. madde uyarınca açılacak bedel tespiti ve tescil davasında belirlenir.

6306 sayılı Kanun kapsamında acele kamulaştırma

Acele kamulaştırma yolu yalnızca enerji ve ulaşım projelerinde değil, kentsel dönüşümde de var. 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrasına göre, üzerindeki bina yıkılmış olan arsanın maliklerine yapılan tebligatı takip eden otuz gün içinde salt çoğunlukla anlaşma sağlanamazsa, gerçek kişilerin veya özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetindeki taşınmazlar için Başkanlık, TOKİ veya İdare tarafından acele kamulaştırma yoluna da gidilebilir. Bu Kanun uyarınca yapılacak kamulaştırmalar, 2942 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırma sayılır ve ilk taksit ödemesi, o fıkraya göre belirlenen tutarların beşte biri oranında yapılır.

Aynı fıkra malikin tespit edilmesi sorunlarını da çözüyor: tapuda mülkiyet hanesi açık olan, mirasçısı belirli olmayan, kayyım tayin edilmiş, ihtilaflı veya üzerinde sınırlı ayni hak tesis edilmiş taşınmazların kamulaştırma işlemleri de aynı madde hükümlerine tabidir. Başkanlık, TOKİ veya İdare, mirasçılık belgesi çıkarmaya, kayyım tayin ettirmeye veya tapuda kayıtlı son malike göre işlem yapmaya yetkilidir; tapuda kayıtlı malik ölmüşse gerekirse tapu sicilinde idari müracaat veya dava yoluyla kayıt düzeltme de isteyebilir. Kamulaştırma için anlaşma sağlanırsa, ferağ ve muvafakati içeren sözleşme ve uzlaşma tutanağı düzenlenir ve tapuya gönderilerek kamulaştırma resen sicile işlenir. Bu nedenle kentsel dönüşüm alanında acele kamulaştırma tebligatı alan bir malik, yalnızca 2942 sayılı Kanun'a değil 6306 m. 6/2'ye de bakmalıdır.

Sık sorulan sorular

Acele kamulaştırma hangi hâllerde yapılabilir?

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesine göre acele kamulaştırma yalnızca üç durumda uygulanabilir. Bunlar 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu uyarınca yurt savunması ihtiyacı, aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâller ve özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlardır. Bu sebepler bulunmaksızın acele el koyma usulü işletilemez.

Acele kamulaştırmada bankaya yatırılan para kesin kamulaştırma bedeli midir?

Hayır, bankaya yatırılan tutar kesin bedel değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre 27. madde kapsamında yedi günde belirlenen tutar yalnızca bir delil tespiti niteliğindedir ve tarafları bağlamaz. İdare daha sonra 10. madde uyarınca bedel tespiti ve tescil davası açmak zorundadır ve malik taşınmazın gerçek değerini bu davada talep edebilir.

Acele kamulaştırma kararına karşı nerede dava açılır?

Acele kamulaştırmaya dayanak oluşturan Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemiyle doğrudan Danıştay'da dava açılır. Bu davalar İYUK 20/A maddesindeki ivedi yargılama usulüne tabidir. Normal kamulaştırma işlemlerine karşı idare mahkemesinde, taşınmazın değerinin tespiti ve tescili davalarında ise taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde yargılama yapılır.

Acele kamulaştırma iptal davası açma süresi kaç gündür ve ne zaman başlar?

Danıştay 6. Dairesi içtihadına göre acele kamulaştırma kararının Resmî Gazete'de yayımlanması kişilere tebliğ sayılmaz. Başvuru mercii ve süresini gösteren usulüne uygun tebligat yapılmışsa otuz günlük süre işler. Böyle bir bildirim yapılmamışsa malikin el koyma kararı veya mahkeme tebligatı ile işlemi öğrendiği tarihten itibaren altmış günlük genel idari dava süresi uygulanır.

Danıştay acele kamulaştırma kararlarını hangi gerekçelerle iptal eder?

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu denetiminde kamu yararı ile acelelik hâli ayrı ayrı aranır. Bir projede kamu yararı bulunması acele kamulaştırma için tek başına yeterli kabul edilmez. İdarenin olağan kamulaştırma sürecini işletmeyip taşınmaza derhal el koymasını gerektiren somut, gecikmesinde kamu açısından sakınca bulunan bir zorunluluğu kanıtlayamaması iptal nedenidir.

Acele el koyma kararı sonrası idare uzlaşma görüşmesi yapmak zorunda mıdır?

Evet, Kamulaştırma Kanunu m. 27 uyarınca taşınmaza el konulması, idarenin Kanun'un 7. ve 8. maddelerindeki adres araştırması yapma ve satın alma usulünü işletme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İdare kıymet takdiri dışındaki tüm olağan işlemleri sonradan tamamlamak zorundadır. Bu nedenle malike uzlaşma davetiyesi gönderilmesi yasal bir zorunluluktur.

Acele kamulaştırmada tapuya şerh düşülür mü?

Evet. Mahkemece verilen taşınmaza el koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir ve taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir (2942 m. 27).

Kentsel dönüşümde de acele kamulaştırma yapılabilir mi?

Evet. 6306 m. 6/2'ye göre yıkılmış arsanın maliklerine yapılan tebligatı izleyen otuz gün içinde salt çoğunlukla anlaşma sağlanamazsa, gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişilerinin taşınmazları için Başkanlık, TOKİ veya İdare acele kamulaştırma yoluna gidebilir.

Bankaya yatırılan tutar her zaman kamulaştırma bedelinin tamamı mıdır?

Hayır. 2942 m. 3/2'deki hâllerde yatırılacak tutar ilk taksit bedelidir (m. 27 son fıkra). Kesin bedel, 10. madde uyarınca açılacak bedel tespiti ve tescil davasında belirlenir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.