Mirasçılık Belgesinin Yasal Dayanağı: TMK m. 495, 499 ve 598
Mirasçılık belgesi, uygulamadaki adıyla veraset ilamı, mirasçıların mirasbırakanla soybağı ilişkisini ve yasal miras paylarını gösteren belgedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi uyarınca, başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh hukuk mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır (TMK m. 575) ve paylar ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir. Yasal miras payları zümre sistemine göre hesaplanır. TMK m. 495 uyarınca birinci derece mirasçılar mirasbırakanın altsoyudur ve çocuklar eşit olarak mirasçıdır. TMK m. 499 uyarınca sağ kalan eş, mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte biri sağ kalan eşe kalır. Soybağı ilişkisi kural olarak nüfus kayıtlarıyla ispat edilir; nüfus kayıtları belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturur (TMK m. 7). Belge, terekeye dahil taşınmaz, banka hesabı ve araç üzerinde işlem yapılabilmesinin ön koşuludur.
Belgenin Alınması, İtiraz Yolu ve Yabancılık Unsuru
Mirasçılık belgesi verilmesi istemi kural olarak hasımsız açılır ve çekişmesiz yargı usulüne tabidir; bu tür işlerde hâkim re'sen araştırma ilkesi uyarınca gerekli bütün delillere başvurabilir. Ancak hukuki yarar bulunması koşuluyla, uyuşmazlık çıkaran kişiler hasım gösterilerek belgenin çekişmeli yargı yoluyla istenmesi de mümkündür. Çekişmesiz yargıda verilen kararlar kesin hüküm oluşturmaz; hatalı düzenlenmiş bir mirasçılık belgesi açılacak iptal davasıyla değiştirilebilir ya da ortadan kaldırılabilir. Mirastan feragat, mirasçılıktan çıkarma, mirastan yoksunluk veya mirasın reddi hâllerinin bulunması belgenin istenmesine engel değildir; bu hâllerin hukuki sonuçları terekenin bölüştürülmesi sırasında gözetilir ve hüküm fıkrasına, ilgilinin tereke mevcudu yönünden mirasçılık sıfatını kaybettiği ile payın kime kalacağı yazılır. Antalya'da taşınmaz edinen yabancı uyruklu kişilerin sayısı gözetildiğinde, yabancılık unsuru taşıyan tereke dosyaları sık karşılaşılan bir sorundur. Yabancılar da mirasçılık belgesi isteyebilir. 5718 sayılı MÖHUK m. 20 uyarınca Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır; mirasın açılmasına, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu yer hukukuna tabidir.
Yargıtay Uygulaması: Karşılıklılık Araştırması ve Payların Doğru Gösterilmesi
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin 14.12.2020 tarihli, 2016/18145 E., 2020/8365 K. sayılı kararında, Yunanistan uyruklu bir mirasçının bulunduğu dosyada, mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla iki ülke arasında taşınmazların miras yoluyla intikaline ilişkin hukuki veya fiili karşılıklılığın bulunup bulunmadığının Adalet Bakanlığı aracılığıyla Dışişleri Bakanlığından sorulması gerektiği belirtilerek, eksik inceleme nedeniyle hüküm bozulmuştur. Aynı kararda, Tapu Kanunu m. 35'teki sınırlamanın yalnızca taşınmazlar yönünden uygulanabileceği, yabancı uyruklu kişilerin taşınırlar ile para ve diğer haklar yönünden mirasçı olmalarında yasal bir engel bulunmadığı; ayrıca tapu sicil memurunun mirasçılık belgesinin geçerliliğini sorgulayamayacağı vurgulanmıştır. Aynı dairenin 11.04.2016 tarihli, 2016/2318 E., 2016/4329 K. sayılı kararında, altsoyla birlikte mirasçı olan sağ kalan eşe mirasın dörtte birinin, kalan dörtte üçünün ise çocuklara eşit olarak verilmesi; eşin mirasbırakandan sonra ölmüş olması hâlinde bu payın kendi çocuklarına geçmesi gerektiği belirtilerek payları hatalı gösteren karar bozulmuştur. Yine 14. Hukuk Dairesi'nin 28.11.2019 tarihli, 2019/2152 E., 2019/7969 K. sayılı kararında, mirastan ivazsız feragat eden eşin altsoyunun mirasçılık sıfatını koruduğu ve belgede payın kime kalacağının açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Görevli Mahkeme: Belgeyi Kim Verir, İptalini Kim İnceler?
Görev kuralları kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir (HMK m. 1). Mirasçılık belgesinin verilmesi, HMK m. 382/2-c bendinin 6. sırasında çekişmesiz yargı işi olarak sayılmıştır; çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine düzenleme bulunmadıkça sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 383/1). TMK m. 598/1 de belgenin sulh mahkemesince verilmesini öngörmektedir. İptal istemi bakımından ikili bir ayrım vardır. Noterlikçe verilen mirasçılık belgesine karşı, 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/C uyarınca menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 14.11.2016 tarihli, 2016/11276 E., 2016/10587 K. sayılı kararıyla, noter belgesinin iptali ve yenisinin düzenlenmesi isteminde yargı yeri olarak sulh hukuk mahkemesini belirlemiştir. Buna karşılık mahkemece verilmiş bir mirasçılık belgesinin iptali ve yeniden düzenlenmesi istemi, hasımlı açılması zorunlu olduğundan çekişmeli yargı niteliği taşır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin 30.04.2015 tarihli, 2015/2472 E., 2015/4919 K. sayılı kararında, HMK m. 382/2-c hükmünün sulh hukuk mahkemesini yalnızca belgenin verilmesi konusunda görevlendirdiği, iptal davasında ise HMK m. 2 uyarınca asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu belirtilmiştir.
Süreler: Belge Talebi Süresiz, Sonraki Davalar Süreye Bağlı
Mirasçılık belgesi istenmesi herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı değildir; mirasçılar terekeye ilişkin işlem yapma ihtiyacı doğduğunda her zaman başvurabilir. Belge kesin hüküm oluşturmadığından, iptali de kural olarak süreyle sınırlı değildir. Ancak belgeye dayanılarak açılacak davaların çoğu sıkı sürelere tabidir ve bu süreler belgenin alınmasını beklemez. Mirasın reddi, TMK m. 606 uyarınca üç ay içinde yapılmalıdır. Tenkis davası açma hakkı, TMK m. 571 uyarınca saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Vasiyetnamenin iptali davası ise TMK m. 559 uyarınca tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olunduğunu öğrenmeden itibaren bir yıllık süreye tabidir. Yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda yurt dışından nüfus kaydı, tercüme ve apostil temini haftalar alabildiğinden, bu süreler belge başvurusu yapılırken birlikte planlanmalıdır.
Değerlendirme
Mirasçılık belgesi, terekeye ilişkin her işlemin başlangıç noktasıdır. Belgede payların hatalı gösterilmesi, sonradan yapılacak tapu devirleri ve banka işlemleri bakımından zincirleme sonuç doğurur; hatanın sonradan düzeltilmesi ise ayrı bir dava süreci gerektirir. Yabancılık unsuru bulunan dosyalarda karşılıklılık ve uygulanacak hukuk sorunlarının belge alınmadan önce değerlendirilmesi, sonraki aşamalarda ortaya çıkacak uyuşmazlıkları azaltır. MOD HUKUK, Antalya'da miras hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.
Sık sorulan sorular
Veraset ilamı nereden ve nasıl alınır?
Mirasçılık belgesi Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi uyarınca sulh hukuk mahkemesinden veya noterlikten talep edilir. Yasal mirasçılardan herhangi biri tek başına başvuru yaparak belgeyi alabilir. Soybağının tespiti nüfus kayıtları üzerinden re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde gerçekleştirilir.
Sağ kalan eş ile çocukların yasal miras payı ne kadardır?
Türk Medeni Kanunu'nun 499. maddesine göre sağ kalan eş çocuklarla birlikte mirasçı olduğunda terekeden dörtte bir pay alır. Mirasın kalan dörtte üçlük payı ise Kanun'un 495. maddesi uyarınca mirasbırakanın çocukları arasında eşit olarak paylaştırılır.
Yabancı uyruklu kişiler Türkiye'de mirasçılık belgesi alabilir mi?
Yabancı uyruklu mirasçılar da Türkiye'de mirasçılık belgesi verilmesini talep edebilir. 5718 sayılı Kanun'un 20. maddesi gereğince Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Taşınmazların intikalinde karşılıklılık şartı aranırken, taşınır mallar ve para alacakları bakımından yabancıların mirasçılığına engel bulunmamaktadır.
Hatalı düzenlenen veraset ilamının iptali için hangi mahkemeye başvurulur?
Noter tarafından verilen hatalı belgeye karşı 1512 sayılı Kanun'un 71/C maddesi gereğince sulh hukuk mahkemesine itiraz edilir. Sulh hukuk mahkemesince verilmiş hatalı bir mirasçılık belgesinin iptali ve yenisinin verilmesi istemi ise hasımlı açılan bir dava niteliğinde olup Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 2. maddesi gereğince asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır.
Mirasçılık belgesi almak için bir zaman sınırı var mıdır?
Veraset ilamı talebinde bulunmak herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı değildir. Mirasçılar terekeye ilişkin işlem yapma ihtiyacı doğduğunda istedikleri zaman başvuru yapabilir. Mirasçılık belgesi maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığından belgenin iptali ve düzeltilmesi davaları da kural olarak süresizdir.
Mirasçılık belgesi aldıktan sonra mirasın reddi süresi kaç aydır?
Mirasın reddi süresi mirasçılık belgesinin alınmasını beklemez. Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi uyarınca miras üç ay içinde reddedilebilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Red, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılmalıdır. Üç aylık sürenin kaçırılması durumunda miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.