İİK m.344'ün Kapsamı

İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca, nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine tabi tutulur. Tazyik hapsi bir hapis cezası değildir; borçluyu ödemeye zorlamayı amaçlayan bir yaptırımdır. Bu nedenle borç ödendiğinde aynı Kanunun 354. maddesi uyarınca dava ve ceza düşer. Yaptırımın uygulanabilmesi için nafaka ilamına dayalı bir ilamlı icra takibinin başlatılmış ve icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması gerekir. Yargıtay uygulamasında yaptırımın cari, yani işleyen aylık nafaka borcuna bağlandığı kabul edilmekte; yalnızca geçmiş döneme ait birikmiş alacak için bu yola başvurulamayacağı belirtilmektedir. Yaptırımın amacı cezalandırmak değil, ilamın gereğinin yerine getirilmesini sağlamaktır; bu nedenle tazyik hapsi adli sicile işlenen bir mahkûmiyet olarak değerlendirilmez.

Şikâyet Usulü

Şikâyet, icra ceza mahkemesine dilekçeyle yapılır. Mahkeme borçluyu davet ederek savunmasını alır ve takip dosyasını celbeder. İcra ve İflas Kanunu'nun 353. maddesi uyarınca icra mahkemesinin bu bapta yer alan suçlardan verdiği hükümler bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu'nun kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır. Dilekçede hangi aya ait nafakanın ödenmediğinin açıkça belirtilmesi önemlidir; şikâyete konu ay ile mahkemenin karara bağladığı ayın örtüşmemesi bozma sebebi oluşturmaktadır. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 21.01.2025 tarihli, 2024/7984 E., 2025/347 K. sayılı kanun yararına bozma kararında, şikâyet konusu ay hakkında karar verilmediği gözetilmeden hüküm kurulması isabetsiz bulunmuştur. Borçlunun ödeme güçlüğü içinde bulunduğu yönündeki savunması tek başına sonuç doğurmaz; ancak nafaka miktarının değişen koşullara uyarlanması için aile mahkemesinde ayrıca dava açılması mümkündür.

Şikâyet Süresinin Başlangıcı

Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin 16.03.2017 tarihli, 2016/13011 E., 2017/2324 K. sayılı kanun yararına bozma kararında, ödenmeyen her güncel aylık nafaka için yeni bir şikâyet süresinin başlayacağı belirtilmiştir. Karara göre suçun oluşması için icra ödeme emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması gerekir; her nafaka taksitinin bir aylık ödeme süresi vardır ve bu sürenin başlangıcında icra emrinin tebliğ tarihi esas alınır. Somut olayda icra emri 23 Şubat 2015'te tebliğ edilmiş, Ağustos 2015 nafakası için henüz ödeme süresi dolmadan 18 Ağustos 2015'te şikâyette bulunulmuştur. Bu nedenle verilen mahkûmiyet kararı bozulmuş ve hükmolunan tazyik hapsi kaldırılmıştır.

İcra Ceza Mahkemesi ile Aile Mahkemesi Ayrımı

Bu başlıkta iki ayrı yargı mercii devreye girer. Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakasına ilişkin kararlar aile mahkemesince verilir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Buna karşılık hükmedilen nafakanın ödenmemesi nedeniyle tazyik hapsi istemi aile mahkemesinin değil, icra ceza mahkemesinin görev alanına girer. Yetki bakımından takibin yapıldığı yerdeki icra ceza mahkemesi görevlidir; Antalya'da başlatılan bir nafaka takibinde şikâyet Antalya İcra Ceza Mahkemesine yapılır. İki merciin görev alanları birbirinden ayrıdır ve yanlış mercie yapılan başvuru, şikâyet süresinin kaçırılmasına yol açabileceğinden başvurunun baştan doğru mahkemeye yöneltilmesi gerekir. Aile mahkemesinde nafakanın azaltılması davası açılmış olması, icra ceza mahkemesindeki şikâyeti kendiliğinden durdurmaz; her iki süreç birbirinden bağımsız yürür.

Şikâyet Süresi ve Düşme

İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesi uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Nafaka bakımından bu süre her ay için ayrıca işlediğinden, ödenmeyen aylar takip edilerek şikâyetin zamanında yapılması gerekir. Borcun ödenmesi hâlinde Kanunun 354. maddesi gereği dava ve ceza düşer; tazyik hapsi infaz edilirken ödeme yapılırsa hapis sona erer. Tazyik hapsi en çok üç ay olup, borcun ödenmesiyle infazına devam edilmez. Tazyik hapsi alacağın tahsili yerine geçmediğinden, nafaka alacağı için haciz ve diğer icra yollarına başvurma imkânı ayrıca saklıdır. Kararın infazı için ayrıca talepte bulunulması gerektiğinden, verilen kararın hangi tarihte kesinleştiğinin ve infaz talebinin süresinde yapılıp yapılmadığının takip edilmesi gerekir.

Usulün Belirleyiciliği

Nafaka ödenmemesine ilişkin şikâyetlerde sonucu belirleyen çoğu zaman esas değil usuldür: takibin başlatılmış olması, icra emrinin tebliği, şikâyete konu ayın doğru gösterilmesi ve sürenin kaçırılmaması. Ödeme yapıldığında yaptırımın kendiliğinden değil, mahkemece verilecek düşme kararıyla sona erdiği de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut bir dosyaya ilişkin görüş yerine geçmez. MOD HUKUK, Antalya'da aile hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

Nafaka borcunu ödemeyen kişi cezaevine girer mi?

İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca nafaka hükmüne uymayan borçlu, alacaklının icra ceza mahkemesine şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine tabi tutulur. Tazyik hapsi bir hapis cezası olmayıp borçluyu ödemeye zorlamayı amaçlayan bir tazyik tedbiridir ve adli sicile işlemez.

Birikmiş geçmiş nafaka borçları için tazyik hapsi istenebilir mi?

Yargıtay kararlarına göre tazyik hapsi yaptırımı yalnızca işleyen aylık güncel (cari) nafaka borçları için uygulanabilir. Boşanma veya tedbir kararından önceki dönemlere ait toplu birikmiş nafaka borçlarının ödenmemesi nedeniyle tazyik hapsi kararı verilemez.

Nafaka ödenmediğinde şikâyet hangi mahkemeye yapılır?

Nafakanın ödenmemesi nedeniyle tazyik hapsi talebi aile mahkemesine değil, icra takibinin yürütüldüğü yerdeki icra ceza mahkemesine yazılı şikâyet dilekçesi verilerek yapılır.

Nafaka şikâyeti yapabilmek için hangi şartların gerçekleşmesi gerekir?

Nafaka kararının icraya konulmuş olması, borçluya icra emrinin tebliğ edilmesi ve icra emrinin tebliğinden sonra işlemiş en az bir aylık cari nafakanın bir aylık yasal ödeme süresinin dolmuş olması gerekir.

Nafaka ödendiğinde tazyik hapsi cezası kalkar mı?

İcra ve İflas Kanunu'nun 354. maddesi uyarınca borcun ödenmesi veya alacaklının şikâyetten vazgeçmesi hâlinde icra ceza mahkemesindeki dava ve verilmiş olan hapis kararı düşer. Borçlu cezaevindeyken ödeme yapılırsa derhâl tahliye edilir.

Nafaka ödenmemesi şikâyet süresi ne kadardır?

İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesine göre şikâyet hakkı, nafakanın ödenmediği tarihin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Her ayın nafakası için bu süre ayrı ayrı işlemeye başlar.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.