Eğitim Sözleşmelerinde Tüketici Hukukunun Uygulanma Alanı

Özel okul, kurs, etüt merkezi ve rehabilitasyon merkezi ile veli veya kursiyer arasında kurulan sözleşmeler, karşı tarafın 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında ticari veya mesleki amaçla hareket etmesi nedeniyle tüketici işlemi niteliğindedir. Bu sözleşmelerde eğitim bir hizmet edimidir ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un ayıplı hizmete ilişkin hükümleri uygulanır. Kanunun 15. maddesine göre hizmetin ayıplı ifa edilmesi halinde tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini sağlayıcıya karşı kullanmakta serbesttir. Kayıt sözleşmeleri kurum tarafından tek taraflı hazırlanan standart metinler olduğundan, aynı zamanda genel işlem koşullarına ilişkin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri ile tüketici mevzuatındaki haksız şart denetimine tabidir.

Ayrılma Halinde İade: Belirleyici Ölçüt

Uygulamada tartışma, ücretin iade edilmeyeceğine ilişkin sözleşme veya yönetmelik hükmünün geçerli olup olmadığında düğümlenir. Bu hükümlerin mutlak biçimde geçersiz sayılması da mutlak biçimde uygulanması da yargı kararlarında benimsenmemiştir; belirleyici olan, kurumun ayrılma nedeniyle fiilen bir zarara uğrayıp uğramadığıdır. Bunun somut ölçütü, ayrılan öğrenciye ayrılmış kontenjanın aynı eğitim ve öğretim döneminde bir başka öğrenciyle doldurulup doldurulmadığıdır. Kontenjan yeniden doldurulmuşsa kurumun kaybı bulunmadığından iade talebi güç kazanır. Bu nedenle kurumun ilgili dönem kontenjan ve kayıt bilgilerinin dosyaya getirtilmesi istenmelidir. İkinci bir ayrım, eğitim ücreti ile yan hizmet bedelleri arasındadır. Servis, yemek ve barınma gibi yan hizmetlerin bedeli, hizmetin fiilen sunulmadığı dönem bakımından eğitim ücretinden bağımsız değerlendirilir; talebin bu kalemleri de kapsayacak biçimde kurulması gerekir.

Yargıtay Kararlarında İki Tipik Uyuşmazlık

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 07.10.2021 tarihli, 2020/11473 E. ve 2021/9711 K. sayılı kararı, kayıt sildirme halinde iade sorununu ele almaktadır. Öğrenci, başka bir üniversiteye yatay geçişi kabul edilince ödediği öğrenim ücretinin iadesini istemiş; kurum, yönetmeliğindeki kayıt sildiren öğrencilerin ödedikleri ücretin iade edilmeyeceğine ilişkin hükme dayanmıştır. İlk derece mahkemesi bu düzenlemeyi genel işlem koşullarına aykırı ve haksız şart sayarak talebi kabul etmiştir. Daire kararı bozmuştur. Gerekçede, öğrencinin kaydıyla o bölüm için ayrılan kontenjanın dolmuş olduğu, ayrılma ile kontenjanın boş kalacağı belirtilmiş ve aynı eğitim öğretim döneminde bu kontenjanın nakille bir başka öğrenciyle doldurulup doldurulmadığının araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Hizmetin şeklen değişmesi halini ise aynı Dairenin 09.06.2022 tarihli, 2022/3043 E. ve 2022/5665 K. sayılı kanun yararına bozma kararı ele almaktadır. Veli, salgın nedeniyle yüz yüze eğitime ara verilen döneme ilişkin taksitlerin iptali için tüketici hakem heyetine başvurmuş ve talebi kabul edilmiştir. Daire, eğitim hizmetinin şekil ve kapsamının kamu otoritesince belirlendiğini, ilgili dönemde eğitimin uzaktan verildiğini, bu nedenle borcun ifasında kısmi veya tam imkânsızlık yahut aşırı ifa güçlüğü bulunmadığını belirtmiştir. Kararda ayrıca ara verilen döneme ilişkin servis, yemek ve barınma gibi yan ücretlerin davaya konu edilmediği ve uzaktan eğitimin ayıplı ifa edildiği yönünde bir iddia bulunmadığı özellikle vurgulanmıştır.

Görevli Mercii

Eğitim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda 6502 sayılı Kanun'un 73. maddesi uyarınca tüketici mahkemesi görevlidir. Talep tutarı Kanun'un 68. maddesindeki parasal sınırın altında kaldığında ise tüketici hakem heyetine başvuru dava şartı niteliğindedir. Parasal sınır her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298. maddesine göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; hangi mercinin görevli olduğu başvuru tarihindeki sınıra göre belirlenir. Kurumun ödenmeyen taksitler için icra takibi başlatması halinde uyuşmazlık, itirazın iptali ya da menfi tespit davası biçiminde de gündeme gelebilir. Yukarıda anılan kararlardan birinde hakem heyeti kararına itiraz, diğerinde ise icra takibine itirazın iptali davası söz konusudur.

Süreler ve Zamanaşımı

Ayıplı hizmet iddiasına dayanılan hallerde 6502 sayılı Kanun'un 16. maddesi uygulanır. Kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile hizmetin ifası tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Talep, hizmetin ayıplı ifasına değil hiç ifa edilmeyen döneme karşılık gelen bedelin iadesine dayanıyorsa uyuşmazlık, sözleşmenin sona ermesine bağlı iade ilişkisi olarak değerlendirilir. Ayrılma iradesinin kuruma iletildiği tarih ayrıca önem taşır. Kontenjanın yeniden doldurulup doldurulmadığı incelemesi bu tarihten sonraki dönem için yapılacağından, kayıt sildirme dilekçesinin kuruma verildiği tarih belgelenmelidir. Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.

Antalya'da Eğitim Ücreti Uyuşmazlıklarında Hukuki Değerlendirme

Eğitim ücreti iadesi taleplerinde sözleşmedeki iade yasağı tek başına belirleyici değildir; kurumun ayrılma nedeniyle gerçekten bir kayba uğrayıp uğramadığı incelenir. Kontenjanın doldurulup doldurulmadığı, hizmetin fiilen sunulup sunulmadığı ve yan hizmet bedellerinin talebe dâhil edilip edilmediği sonucu doğrudan etkiler. MOD HUKUK, Antalya'da tüketici hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

Özel okul veya kurstan kaydını sildiren öğrenci ücret iadesi alabilir mi?

Öğrencinin ayrılması durumunda kurumun fiilen bir zarara uğrayıp uğramadığına bakılır. Boşalan kontenjan aynı dönemde yeni bir kayıt veya nakille doldurulmuşsa kurum zarara uğramadığı için ücret iadesi talep edilebilir.

Sözleşmede yer alan ücretin hiçbir şekilde iade edilmeyeceğine dair madde geçerli midir?

Bu tür sözleşme hükümleri tüketici mevzuatı ve Türk Borçlar Kanunu kapsamında haksız şart ve genel işlem koşulu denetimine tabidir. Yargıtay kararlarına göre mutlak bir iade yasağı tek başına geçerli kabul edilmez.

Okuldan ayrılma hâlinde yemek ve servis ücretleri geri ödenir mi?

Evet, yemek, servis ve barınma gibi yan hizmetler fiilen sunulmadığı sürece bedelleri eğitim ücretinden ayrı değerlendirilir. Hizmetin fiilen alınmadığı döneme ilişkin bedellerin iadesi talep edilebilir.

Özel okul ücret iadesi uyuşmazlıklarında nereye başvurulmalıdır?

6502 sayılı Kanun uyarınca tüketici mahkemeleri görevlidir. Ancak talep tutarı kanunda belirlenen parasal sınırın altında kaldığında dava açmadan önce tüketici hakem heyetine başvurulması yasal bir zorunluluktur.

Ayıplı eğitim hizmeti davalarında zamanaşımı süresi kaç yıldır?

6502 sayılı Kanun'un 16. maddesi uyarınca ayıplı hizmetten sorumluluk, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre öngörülmedikçe hizmetin ifasından itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.

Tüketici hakem heyetinin eğitim ücreti kararına karşı ne kadar sürede itiraz edilir?

Tüketici hakem heyeti tarafından verilen kararlara karşı, kararın taraflara tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz davası açılabilir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.