6735 sayılı Kanun'un kurduğu izin düzeni

Yabancıların çalışması 28.7.2016 tarihli 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenir. Kanun m.2, Türkiye'de çalışmak için başvuruda bulunan veya çalışan yabancıları, mesleki eğitim ya da staj için başvuranları, sınır ötesi hizmet sunucularını ve yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri kapsar. m.12/1 iki yönlü bir kural getirir: verilen çalışma izni veya muafiyeti 6458 sayılı Kanun m.27 uyarınca ikamet izni yerine geçer, ancak mülteci ya da ikincil koruma statüsü dışında yabancının herhangi bir nedenle ikamet izninin bulunması ona çalışma hakkı vermez. Yani turistik ya da taşınmaz sahipliğine dayalı bir ikamet izniyle çalışmak mümkün değildir. Kanun m.10/5, Türk Ticaret Kanunu'na göre kurulmuş limited şirketlerin ortak olan müdürünü, anonim şirketlerin ortak olan yönetim kurulu üyesini ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici komandite ortağını da çalışma izni almak zorunda olan yabancılar arasında sayar.

Başvurudan izne: ön izin, süreler ve Turkuaz Kart

Başvurular yurt içinde doğrudan Bakanlığa, yurt dışında ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki büyükelçilik ya da başkonsolosluğa yapılır (m.7/1). Mesleki yeterlilik gerektiren sağlık ve eğitim hizmetlerinde çalışacaklar bakımından m.8/1 ön izin alınmasını zorunlu kılar. Süreler m.10'da kademelidir: ilk başvuruda iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak üzere belirli bir işveren yanında en çok bir yıl, aynı işverene bağlı ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl. Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvuru yeniden ilk başvuru sayılır. Uzun dönem ikamet izni bulunanlar veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olanlar süresiz çalışma iznine başvurabilir; ancak Kanun, şartları taşımanın mutlak hak sağlamadığını açıkça belirtir. Turkuaz Kart ise m.11 uyarınca ilk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir; geçiş süresi kaydının kaldırılması için başvuru, sürenin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan yapılmalıdır, aksi hâlde başvuru reddedilir ve kart geçersiz hâle gelir.

Ret sebepleri ve idarenin takdir alanı

Ret sebepleri m.9'da on bent hâlinde sayılmıştır: uluslararası işgücü politikasına uygun olmayan, sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapılan, yabancı istihdam edilmesine ilişkin gerekçesi yeterli görülmeyen, diğer kanunlarda Türk vatandaşlarına hasredilen iş ve meslekler için yapılan, gerekli nitelik ve uzmanlığın taşınmadığı anlaşılan, Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerini karşılamayan, 6458 sayılı Kanun'un 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olduğu İçişleri Bakanlığınca bildirilen yabancılara ilişkin olan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından Türkiye'de çalışmasında sakınca görülen yabancılara ilişkin olan, Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü olması durumu hariç Türkiye Cumhuriyetinin tanımadığı veya diplomatik ilişkisinin bulunmadığı ülke vatandaşları için yapılan ve kanuni süresi içinde yapılmayan veya eksiklikleri tamamlanmayan başvurular reddedilir. Bu listenin iki özelliği dava açısından önemlidir. Birincisi, sebeplerin bir kısmı bağlı yetki niteliğindedir ve maddi olayın doğru saptanıp saptanmadığı denetlenebilir. İkincisi, değerlendirme kriterleri Bakanlıkça belirlendiği için ret kararının hangi kritere dayandığının gerekçede gösterilmesi gerekir; gerekçesi anlaşılamayan bir ret kararı, iptal davasında idarenin savunmasıyla tamamlanamaz.

Ret kararı idari yargıda, para cezası adli yargıda

Yargı yolu, işlemin türüne göre ikiye ayrılır. Başvurunun reddi ve düzenlenen belgelerin iptali kararlarında m.21/2 zorunlu bir idari itiraz aşaması öngörür: tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilir, itirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna başvurulur. Buna karşılık izinsiz yabancı çalıştırma nedeniyle kesilen idari para cezalarında görevli yargı yeri farklıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü, 6735 sayılı Kanun m.23 uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın adli yargıda çözümlenmesi gerektiğine karar vermiştir (E.2020/288, K.2020/364, T.22.6.2020). Gerekçe açıktır: 6735 sayılı Kanun'da bu cezalara karşı idare mahkemelerinde dava açılacağını düzenleyen bir hüküm bulunmadığından, görevli mahkemenin belirlenmesinde Kabahatler Kanunu hükümleri devreye girer ve başvuru sulh ceza hâkimliğine yapılır. Aynı işveren hakkında hem ret hem ceza işlemi varsa iki ayrı mercie iki ayrı başvuru yapılması gerekir.

Otuz gün itiraz, on beş gün bildirim, bir ay ödeme

Bakanlığın kararlarına itiraz süresi tebliğden itibaren otuz gündür (m.21/2). İşverenler ile süresiz veya bağımsız çalışma izni bulunan yabancılar, çalışmanın başlaması ve sona ermesi ile iznin iptalini gerektirecek hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır (m.22/1). İdari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (m.23/4). Kanun'un ilk metninde bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen yabancı ile işveren için dört yüz, çalışma izni olmaksızın bir işverene bağlı çalışan yabancı için iki bin dört yüz, bağımsız çalışan yabancı için dört bin sekiz yüz, yabancı çalıştıran işveren için her bir yabancı bakımından altı bin Türk lirası olarak belirlenen tutarlar her yıl güncellenmektedir; fiilin tekrarı hâlinde cezalar bir kat artırılarak uygulanır (m.23/6). İzinsiz çalışmanın göç hukuku bakımından sonucu ise 6458 sayılı Kanun m.54/1-ğ'dedir: çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınır.

İşveren ve yabancı için iki yönlü risk

İzinsiz çalışma, yabancı için sınır dışı ve giriş yasağı, işveren için her bir çalışan bakımından ayrı para cezası ve sosyal güvenlik yükümlülüğü doğurduğundan riski iki taraflıdır. Antalya'da turizm ve inşaat sektörlerinde sık görülen sorun, başvurunun sezon başladıktan sonra yapılması ve iznin başlangıç tarihinden önceki çalışmanın kayıt dışı kalmasıdır. MOD HUKUK, Antalya'da yabancılar hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

İkamet izni olan yabancı Türkiye'de çalışabilir mi?

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca turistik veya taşınmaz mülkiyetine dayalı ikamet izni yabancıya çalışma hakkı vermez. Mülteci ve ikincil koruma statüsü hariç olmak üzere yabancının Türkiye'de yasal olarak çalışabilmesi için ayrıca çalışma izni alması zorunludur.

Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?

6735 sayılı Kanun ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 27. maddesi gereğince, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilen geçerli çalışma izni veya çalışma izni muafiyet belgesi aynı zamanda ikamet izni yerine geçer.

Yabancı çalışma izni süreleri kaç yıldır?

6735 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre ilk çalışma izni başvurusu belirli bir işverene bağlı olarak en çok bir yıl süreyle verilir. Aynı işverene bağlı ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda ise en çok üç yıl süreli çalışma izni düzenlenebilir.

Çalışma izni başvurusu reddedildiğinde ne yapılmalıdır?

Bakanlığın ret kararına karşı 6735 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa yazılı itiraz yapılması zorunludur. İtirazın reddedilmesi durumunda idari yargıda iptal davası açılabilir.

Kaçak yabancı çalıştırmanın cezası nereye ödenir ve nereye itiraz edilir?

İzinsiz yabancı çalıştırma sebebiyle kesilen idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Uyuşmazlık Mahkemesi kararları doğrultusunda bu idari para cezalarına karşı itirazlar idare mahkemesine değil adli yargıda sulh ceza hâkimliğine yapılır.

İzinsiz çalışan yabancı sınır dışı edilir mi?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 54. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi uyarınca çalışma izni olmaksızın çalıştığı tespit edilen yabancılar hakkında idari para cezasının yanında sınır dışı etme kararı alınır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.