{"slug":"kiralik-arac-ve-isletenin-hukuki-sorumlulugu","title":"Kiralık Araç ve İşletenin Hukuki Sorumluluğu","yazildi":true,"tarih":null,"ruSlug":null,"enSlug":null,"guncelleme":null,"ozet":["Kiralık araçla yapılan kazalarda hukuki sorumluluğun tespiti, 2918 sayılı Kanun m. 3 uyarınca araç işleteni sıfatının kiralayan şirkette mi yoksa kiracıda mı kaldığına göre belirlenir.","Günübirlik veya kısa süreli kiralamalarda araç üzerindeki fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma sürdüğünden işleten sıfatı kiralayan şirkette kalır ve şirket zarardan sorumludur.","Uzun süreli kiralamalarda işleten sıfatının kiracıya geçtiğinin kabul edilebilmesi için kira sözleşmesinin varlığı yetmez; fiili teslim, ticari defterler ve vergi kayıtları gibi somut verilerle ispatlanmalıdır.","Kaza nedeniyle zarar gören kişiler 2918 sayılı Kanun m. 85 ve TTK m. 1478 uyarınca kusurlu sürücüye, işletene ve zorunlu trafik sigortacısına başvurabilir.","İşletene ve sürücüye karşı açılacak tazminat davaları asliye hukuk mahkemesinde, sigorta şirketine karşı açılacak talepler ise asliye ticaret mahkemesinde veya Sigorta Tahkim Komisyonu'nda görülür.","Kazadan doğan tazminat talepleri öğrenmeden itibaren iki yıl ve her halde on yılda; tazminatı ödeyenlerin birbirine karşı rücu hakları ise ödeme ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar."],"sss":[["Kiralık araç kaza yaparsa araç kiralama şirketi sorumlu tutulabilir mi?","Kısa süreli veya günübirlik kiralamalarda araç üzerindeki fiili hakimiyetin ve ekonomik yararlanmanın kiralayan firmada kaldığı kabul edilir. Bu nedenle 2918 sayılı Kanun'un 85. maddesi uyarınca işleten sıfatını koruyan kiralama şirketi kazadan doğan zararlardan müştereken ve müteselsilen sorumludur."],["Uzun süreli araç kiralamalarında işleten sıfatı kime aittir?","Kiralamanın uzun süreli olması, aracın kiracının fiili hakimiyetinde bulunması ve araçtan ekonomik olarak kiracının yararlanması halinde işleten sıfatı kiracıya geçer. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi kararlarına göre bu şartlar kanıtlandığında araç maliki kiralama şirketi işleten sıfatıyla sorumlu tutulamaz."],["Uzun süreli kiralama mahkemede nasıl ispat edilir?","Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2019/1914 sayılı kararına göre yalnızca kira sözleşmesi ibraz edilmesi yeterli değildir. Sözleşmenin kaza tarihinden önce yapıldığı, bedelin ödendiği, faturanın düzenlendiği, vergi dairesine bildirildiği, aracın fiilen teslim edildiği ve tarafların ticari defter kayıtları araştırılarak sözleşmenin fiilen uygulandığı ispat edilmelidir."],["Kiralık aracın çarptığı mağdur kimlere karşı dava açabilir?","Zarar gören kişi haksız fiil sorumlusu olan sürücüye, 2918 sayılı Kanun'un 85. maddesi gereğince işletene (kiralama şirketi veya uzun süreli kiracıya) ve TTK m. 1478 uyarınca aracın zorunlu trafik sigortacısına karşı birlikte veya ayrı ayrı dava açabilir."],["Kiralık araç kazalarında tazminat davası hangi mahkemede açılır?","Sürücüye ve işletene karşı açılacak davalar asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Zorunlu mali sorumluluk sigortacısına karşı açılacak dava ise ticari dava niteliğinde olduğundan asliye ticaret mahkemesinde veya Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde açılır."],["Kiralık araç kazalarında rücu zamanaşımı süresi ne kadardır?","2918 sayılı Kanun'un 109. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, kazadan doğan tazminatı zarar görene tamamen ödeyen yükümlülerin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi edimlerini yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir."]],"tablolar":null,"kaynaklar":[["2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2918&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"],["6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6102&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"],["5684 sayılı Sigortacılık Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5684&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"]],"desc":"Kiralanan araçla yapılan kazada işleten sıfatının kimde olduğu, uzun süreli kiralamanın etkisi ve sorumluluğun kimlere yöneltileceği.","category":"Trafik & Sigorta","court":"Asliye Hukuk/Ticaret Mahkemesi veya Sigorta Tahkim Komisyonu görevlidir.","duration":"Sigorta Tahkim Komisyonu 4 ay içinde, mahkeme yolu 10-18 ay içinde sonuçlanabilir.","related":["trafik-kazasi-arac-deger-kaybi-tazminati","kasko-ve-trafik-sigortasi-rucu-davalari","haksiz-fiilden-kaynaklanan-maddi-ve-manevi-tazminat","yolcu-tazminati-otobus-ve-ticari-taksi-kazalari","yabanci-kiraci-ve-ev-sahibi-kira-hukuku"],"sections":[["İşleten kavramının kanuni tanımı","2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesi işleteni tanımlar: araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet ya da rehin gibi hâllerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Madde bir de esneklik getirir: ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiilî tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır. 85. maddeye göre bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur. 91. madde bu sorumluluğun zorunlu mali sorumluluk sigortasıyla karşılanmasını emrederken, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1478. maddesi zarar görene doğrudan sigortacıya başvurma hakkı tanır."],["İşletenlik kimde kalır","Trafik kaydı çıkış noktasıdır ancak son söz değildir. Kayıt, işletenin kim olduğunu belirleyen güçlü bir kanıttır; buna karşılık işletenliğin üçüncü bir kişi üzerinde bulunmasını engelleyen bir kural yoktur. Belirleyici olan üç unsurun bir arada bulunmasıdır: kiralamanın uzun süreli olması, aracın kiracının fiilî hâkimiyetinde bulunması ve kiracının araçtan ekonomik olarak yararlanması.  Bu üçlü ölçüt, günübirlik ya da birkaç günlük kiralamalarda gerçekleşmez. Kısa süreli kiralamada araç maliki üzerindeki fiilî hâkimiyetini ve ekonomik yararlanmasını sürdürdüğü kabul edildiğinden işleten sıfatı kiralayan şirkette kalır; zarar gören talebini doğrudan şirkete yöneltebilir. Uzun süreli kiralamada ise işletenliğin kiracıya geçtiği kabul edilirse araç maliki sorumlu tutulmaz. Sürücünün kendi kişisel sorumluluğu ise her hâlde ayrıca devam eder."],["Uzun süreli kiralama nasıl ispat edilir","Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 21.02.2019 tarihli, 2016/6463 E. ve 2019/1914 K. sayılı kararı bu ispat sorununu ele alır. Ölümlü bir kaza sonrasında açılan tazminat davasında, araç kiralama işiyle uğraşan davalı, kazaya karışan aracın kaza tarihinden hemen önce 401 günlüğüne kiralandığına ilişkin bir kiralama sözleşmesi örneği sunmuş; yerel mahkeme bu davalıyı diğerleriyle birlikte sorumlu tutmuştur.  Daire hükmü bu davalı yararına bozmuştur. Kararda önce ölçüt konulmuş, ardından mahkemeden yapılması istenen araştırma sayılmıştır: sözleşmenin uzun süreli ve üçüncü kişileri bağlayacak güçte olup olmadığı, aracın teslim edilip edilmediği, araç üzerinde fiilî hâkimiyet ve ekonomik yararlanma bulunup bulunmadığı, kira sözleşmesinin ve kira bedelinin maliye ve vergi dairelerine bildirilip bildirilmediği, gerektiğinde işleten ile kiracının ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yaptırılarak sözleşmenin fatura, ruhsat ve cari hesap hareketleri gibi yan delillerle desteklenip desteklenmediği. Karar, tek başına sunulan bir kira sözleşmesinin işletenlik sıfatını devretmeye yetmediğini; sözleşmenin gerçekten yaşandığının kayıtlarla doğrulanması gerektiğini gösterir. Karar metni: mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/517555700"],["Talep kime yöneltilir","Zarar gören bakımından muhatap çoğu zaman birden fazladır. Kusurlu sürücü haksız fiil hükümlerine göre; işleten ve aracın bağlı olduğu teşebbüsün sahibi 2918 sayılı Kanunun 85. maddesine göre müteselsilen sorumludur. Bu kişilere karşı açılacak dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Zorunlu mali sorumluluk sigortacısına yöneltilen talep ise sigorta sözleşmesinden doğduğundan asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer; bu talep bakımından 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu yolu da kullanılabilir.  İşletenlik tartışmasının pratik sonucu husumettir; dava dışında bırakılan bir sorumlu bakımından sonradan süre riski doğar. Bu nedenle kiralık araç dosyalarında sürücü, kiracı, kiralayan şirket ve sigortacının birlikte davalı gösterilmesi yerinde olur."],["Zarar görenin süresi ve rücu süresi","Zarar görenin talebi 2918 sayılı Kanunun 109. maddesine tabidir: zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıl. Fiil cezayı gerektiriyor ve Ceza Kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa ikinci fıkra uyarınca bu süre uygulanır ve sürücü, işleten ile sigortacı arasında ayrım yapılmaz.  Sorumlular arasındaki iç ilişki için ayrı bir süre vardır. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar. Zarar görene ödeme yapan kiralayan şirketin kiracıya ya da sürücüye yönelteceği talep bu süreye bağlıdır. Kira sözleşmesinden doğan cezai şart veya hasar bedeli talepleri ise sözleşmesel nitelikte olduğundan farklı bir süre rejimine tabidir; hangi temele dayanıldığı baştan belirlenmelidir."],["Antalya'da kiralık araç dosyaları","Antalya, araç kiralama hacminin en yüksek olduğu illerden biridir ve sezon boyunca kiralık otomobil, motosiklet, scooter ve ATV kullanımı yoğunlaşır. Bu dosyalarda tekrar eden sorunlar bellidir: sözleşmede yazılı olmayan bir kişinin direksiyona geçmesi, yabancı sürücü belgesinin araç sınıfına uymaması, kiralama süresinin uzatılmasının belgelenmemesi ve teslim tutanağındaki hasar kayıtlarının eksik tutulması. Kira sözleşmesinin, teslim ve iade tutanaklarının, sürücü belgesi örneğinin ve ödeme kayıtlarının kaza anındaki hâliyle saklanması hem işletenlik hem de rücu tartışmasının çerçevesini belirler.  MOD HUKUK, Antalya'da trafik ve sigorta hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir."]]}